Przedstawione poniżej sprawozdanie pióra Małgorzaty Podgórskiej zamieszone zostało w ISBNiku z dnia 3 X 2011 r.

Kolejna doroczna konferencja bibliotekarzy niepaństwowych szkół wyższych odbyła się w Łodzi 22 i 23 września 2011 roku pod hasłem: „Dziś i jutro bibliotek niepaństwowych szkół wyższych”. Organizatorem tego naukowego spotkania była Firma Księgarska Wiesława Juszczaka (na zlecenie Sekcji Bibliotek Niepaństwowych Szkół Wyższych SBP).

Radę Programową tworzyli: prof. UŁ dr hab. Jadwiga Konieczna, prof. UAM dr hab. Mirosław Górny, dyrektor BUŁ - Maria Wrocławska, dr Stefan Kubów oraz dr Wiesław Juszczak. Obrady odbywały się w nowym gmachu Biblioteki Uniwersytetu Łódzkiego, który uczestnicy konferencji mieli okazję zwiedzić.

Przed otwarciem obrad konferencji zebrani wzięli udział w podniosłej ceremonii. Na wniosek Zarządu Sekcji Bibliotek Niepaństwowych Szkół Wyższych i z upoważnienia mgr Elżbiety Stefańczyk - prezeski Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich - Zarząd Główny SBP przyznał Wiesławowi Juszczakowi medal „Za Zasługi dla Bibliotekarstwa Polskiego i SBP”, który wręczył wyróżnionemu dr Stefan Kubów (przewodniczący Sekcji).

Moderatorem sesji pierwszej został dr Jan Janiak – były Dyrektor Biblioteki Uniwersytetu Łódzkiego. Po gratulacjach dla odznaczonego i przywitaniu przybyłych uczestników i gości rozpoczęło się spotkanie z poseł Iwoną Śledzińską-Katarasińską - Przewodniczącą Komisji Kultury i Środków Przekazu. Do udziału w tej sesji zaproszeni zostali dyrektorzy bibliotek akademickich z terenu Łodzi, kierownicy bibliotek wydziałowych i instytutowych UŁ oraz pracownicy Biblioteki Uniwersyteckiej.

Przewodnim tematem spotkania z panią poseł była „Rola bibliotek akademickich w upowszechnianiu kultury i informacji”. Po przypomnieniu o obowiązku ustawowym do posiadania przez każdą uczelnię wyższą biblioteki i przestrzeganiu prawa o szkolnictwie wyższym, posłanka zaakcentowała następujące sprawy: wyrównywanie szans między uczelniami państwowymi a niepublicznymi w znowelizowanej ustawie o szkolnictwie wyższym oraz wyliczyła typy pomocy ze środków publicznych dla wszystkich szkół wyższych. Zachęcała do korzystania z dotacji na badania naukowe (także wydziały Niepublicznych szkół) oraz grantow i pozyskiwania środków z UE. Nie ukrywała, iż priorytetowe są projekty łączące integrację nauki i edukacji z przemysłem. Przewodnicząca Sejmowej Komisji ds. Kultury i Środków Masowego Przekazu po krótkim omówieniu polityki rządu w dziedzinie kultury i szkolnictwa wyższego, dopełnionej jeszcze wskaźnikami liczbowymi dotyczącymi nakładów finansowych, zachęcała do zadawania pytań, zastrzegając się jednak, iż jest daleka od podejmowania wiążących deklaracji.

Ważnymi głosami były pytania/sugestie dr Stefana Kubowa. Chodziło w nich o zagospodarowanie podatku VAT na książki, który powinien przynajmniej w części wzbogacić nakłady państwa na biblioteki oraz o podatek VAT 23 % na książki elektroniczne i audiobooki, (który powinien nie być wyższy niż podatek na książki i czasopisma konwencjonalne). Padło pytanie o możliwości finansowania przez państwo lub samorząd terytorialny działań bibliotek uczelni niepaństwowych na rzecz środowisk innych niż akademickie. Na pierwsze dwa otrzymał dr Kubów odpowiedź: minister finansów jest zbyt silnym ministrem, żeby cokolwiek dało się tu zmienić, na trzecie zaś usłyszał radę, że pieniądze można uzyskać, trzeba tylko przejrzeć programy finansowane z rozmaitych funduszy – krajowych i europejskich. Padł też wniosek - sformułowany przez Bogumiłę Urban z Wyższej Szkoły Bankowej – Wydział Zamiejscowy w Chorzowie – o zmianę filozofii funkcjonowania prawa autorskiego, pochylenia się nad nierównowagą między prawami autorów i producentów a potrzebami społecznymi, które tworzą społeczeństwo informacyjne. Trafnie zwróciła uwagę na rolę Open Access w rozwoju społeczeństw, konieczność łatwego dostępu do źródeł, nauki i odblokowaniu informacji przy poszanowaniu prawa autorskiego twórców. Pani poseł przyznała, że rząd tego nie jest w stanie zmienić, bo obowiązują tu wzorce międzynarodowe.

Po przerwie kawowej dyskusję dotyczącą współpracy bibliotek niepaństwowych i państwowych rozpoczęła Aleksandra Marciniak z Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Łodzi. Podniesiono problem otwartości bibliotek na innych użytkowników i łamania prawa przez zakaz wypożyczania książek czy utrudnianie powszechnego dostępu do korzystania z dóbr nauki (stosowanie wysokich kaucji, udostępnianie prezencyjne, opłaty za karty czytelnika itp.) Do dyskusji i przytaczania swoich w tym względzie doświadczeń włączyły się m.in. Danuta Pańkowska z Biblioteki Etnologicznej BUŁ, Renata Broniek z Almamer Wyższej Szkoły z Warszawy, Sylwia Baranowska z Wyższej Szkoły Administracji i Biznesu z Gdyni, Danuta Bartkowiak z Wyższej Szkoły Bezpieczeństwa z Poznania czy Bogumiła Urban z Wyższej Szkoły Bankowej. Poruszano kwestie odwoływania się do poczucia więzi zawodowej, grzecznościowych wypożyczeń lub rewersów międzybibliotecznych czy jednoczących przykładów współpracy lokalnej i regionalnej bibliotek. Problem ten nadal wzbudzał emocje wśród grona bibliotekarzy, którzy przy ochronnej postawie wobec władz czy księgozbioru zdaje się, iż zapominają chyba o najistotniejszym – o czytelniku. Bogusia Urban podzieliła się pozytywnymi wzorami współpracy regionalnej bibliotek państwowych i niepaństwowych szkół w prowadzonej przez nią Sekcji SBP na Górnym Śląsku i refleksjami z wizyt w bibliotekach rumuńskich, które należałoby powielać.

Po kolejnej przerwie herbaciano-kawowej w dwóch grupach uczestnicy konferencji mogli poznać Bibliotekę Uniwersytetu Łódzkiego „od kuchni”. Oprócz wizyt w działach udostępniania (np. widzieliśmy rzutnię do samodzielnego oddawania książek), gromadzenia, opracowania i opracowania sygnaturowego (biblioteka zmienia układ działów na zgodny z klasyfikacją Biblioteki Kongresu) oraz magazynów (w tym regałów przesuwnych zwartych i zmechanizowanego dostarczania książek) mogliśmy zobaczyć komorę do gazowania i odkażania książek i innych dokumentów.

Sesję drugą prowadził dr Stefan Kubów z Biblioteki Dolnośląskiej Szkoły Wyższej z Wrocławia. Referat wprowadzający przygotowała prof. dr hab. Jadwiga Konieczna - kierownik Katedry Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej UŁ. Tematem wystąpienia były: „Biblioteki publiczne i pedagogiczne w systemie nauki w Polsce”. Autorka historycznie przypomniała wszystkim uwarunkowania społeczne i technologiczne, etymologię tych bibliotek, pamiętając o otoczeniu prawnym i wpływie środowiska na ich funkcjonowanie (np. kolejne reformy oświatowe). Swoje badania oparła o kilka wybranych instytucji z regionu. Można było pokusić się pewnie o badania ogólnopolskie i rzetelne przedstawienie potrzeb istnienia tych rożnych typów bibliotek, które właściwie są częściej odwiedzane przez studentów niż nauczycieli. W światowych trendach widać wyraźne zacieranie się różnic między poszczególnymi sieciami bibliotecznymi, co też nie wybrzmiało w przedstawionym referacie. Prelegentka przedstawiła sieć bibliotek naukowych i kryteria, zasady i tryb zaliczania bibliotek do tej kategorii (13 bibliotek) i w zasadzie usystematyzowała zebranym ich wiedzę akademicką. Przy okazji owego wystąpienia pojawiły się głosy o sens istnienia i przyszłość bibliotek pedagogicznych oraz możliwość likwidacji, jeśli nie spełniają swoich zadań (głos moderatora sesji). Padło też pytanie o status naukowości i bibliotekarzy dyplomowanych w bibliotekach publicznych naukowych. Dopytywano czy Biblioteka Narodowa weryfikuje nomenklaturę „naukowe” wśród podległych jej bibliotek publicznych?

Zupełnie inny charakter wystąpienia miała prezentacja przygotowana przez mgr Aleksandrę Marciniak z Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Łodzi zaczepnie zatytułowana: „O siedmiu grzechach głównych” popełnianych przez bibliotekarzy. Niezbyt dobrze świadczył o naszym środowisku zawodowym znikomy odzew na ankietę wysłaną do bibliotek przez prelegentkę, dzięki której przygotowała zresztą krotką relację (na 105 wysłanych ankiet odpowiedziały 32 placówki). Refleksję wzbudził jej referat piętnujący uprawiany czarny PR przez biblioteki, nieuprzejmy personel (bibliotekarz mądrala lub odludek), utrudniony dostęp do księgozbioru, dyskomfort korzystania ze zbiorów na miejscu, nietrafiona i nieumiejętna promocja bibliotek, obciążanie użytkowników dodatkowymi kosztami (za kartę, kaucje itp.) czy złe wykorzystanie nowych technologii. Po zasłużonych oklaskach dla wyróżniającej się aktywnością bibliotekarki poruszono zagadnienie prawa pracy w bibliotekach.

Smaczny obiad zjedliśmy w niesamowitych wnętrzach restauracji „Orfeusz” znajdującej się obok łódzkiego Domu Aktora. Pod wieczór czekały na nas dopiero same niespodzianki. Gospodarz konferencji - Firma Księgarska Wiesława Juszczaka – z siedzibą na ul. Pomorskiej 40 o godzinie 20 zaprosiła uczestników na „Wieczór w hurtowni”. Obok świetnie przygotowanego poczęstunku i możliwości poznania historii tej prężnie działającej firmy przy dźwiękach muzyki i profesjonalnym oświetleniu „wisienką na torcie” była loteria. Wylosowanemu uczestnikowi konferencji – Jolancie Grzeni - wręczony został e-reader ufundowany przez firmę EMERALD. Innymi nagrodami, jakie przypadły uczestnikom były butelki markowych czerwonych wytrawnych win i „książka”, której się jednak nie da przeczytać, gdyż jest to oryginalny przycisk do papieru w kształcie książki, przywieziony z rejonu Ruhry.

Drugi dzień konferencji - 23 września - upłynął niezwykle emocjonująco. Sesję trzecią jako moderator prowadziła mgr Bogumiła Urban. Referat wprowadzający wygłosił dr Stefan Kubów z Dolnośląskiej Szkoły Wyższej piastujący funkcję Przewodniczącego Sekcji Bibliotek Niepaństwowych Szkół Wyższych. Przedstawione przez niego tezy wystąpienia: „Pracować u prywatnego. Bibliotekarz uczelni niepaństwowej” okazały się być ważne i inspirujące dla środowiska. Zaprezentował on ewolucję postrzegania pracy „u prywatnego”, skojarzenia i stereotypy negatywne i pozytywne z tym związane. Oprócz zobrazowania sytuacji tytułowych bibliotek w realiach padło pytanie:, co my jako grupa zawodowa możemy zrobić, by pracowało nam się lepiej i by inni (państwowi) bibliotekarze, czy nasze władze dostrzegały i rozumiały nasze dotychczasowe działania. Receptą miały być: list do rektorów, Prezentowanie naszych dobrych praktyk i zaistnienie (lobbing, promocja) w środowisku władz uczelni, regionu, kraju.

Dużym wyzwaniem moderatorki było panowanie nad ożywioną, merytoryczną dyskusją uczestników konferencji, w tej roli Bogusia Urban spisała się świetnie. Najważniejszymi wnioskami z tej sesji były istotne propozycje, jakie zostały sformułowane przez zebranych (wspomniałam o nich wcześniej). Najistotniejszą z nich jest jednak powołanie Konferencji dyrektorów i kierowników bibliotek niepaństwowych szkół wyższych (inicjatorem tego był sam referujący dr Stefan Kubów), za czym opowiedzieli się wszyscy w głosowaniu jawnym, czyli 26 obecnych na sali. Pomysł ukonstytuowania się grupy inicjatywnej, w skład której weszliby reprezentanci bibliotek z rożnych stron Polski. Zgodę na wejście do tego grona wyrazili: Stefan Kubów (przewodniczący - Wrocław), Bogumiła Urban (Chorzów), Jolanta Grzenia (Katowice), Aleksandra Marciniak (Łódź), Renata Broniek (Warszawa), Sylwia Baranowska (Gdynia). Ponadto pomoc w działaniu i wsparcie dla zapracowanego Przewodniczącego wyraziły: Magda Karciarz i Małgorzata Podgórska. Następnie pojawiły się głosy o najważniejsze zadania Konferencji, o jej cele, co chcemy osiągnąć w uczelniach dzięki jej powołaniu:

Ze strony Wojtka Rozwadowskiego padła propozycja dotycząca formuły prawnej naszej Konferencji i jej „umocowań” prawnych jako tzw. stowarzyszenia zwykłego. Wszystko jest jednak w trakcie tworzenia i szukania najlepszych rozwiązań. Pojawiły się kwestie efektywnych narzędzi komunikacji między członkami gremium i innymi uczestnikami. Magda Karciarz zobowiązała się do rozesłania formularza akcesyjnego wśród dyrektorów drogą mailową i stworzenia w ten sposób bazy danych naszych członków. Również chętnie wykorzystamy środki technologiczne do zaproszenia do udziału nieobecnych bibliotekarzy na XIII konferencji w Łodzi na łamach ISBNika, Ogólnopolskim portalu bibliotekarskim SBP, EBIBie czy Facebooku. Podniesiono również obawy o sens istnienia i powoływania nowego organu w dobie kryzysu i niżu demograficznego oraz upadku niektórych uczelni. Jednak zebrani jednomyślnie opowiedzieli się za podjęciem wyzwania i świadomej próbie lepszego zaistnienia w akademickim i krajowym środowisku bibliotekarskim. Misją powstającego ciała stała się więc „Promocja bibliotek niepaństwowych szkół wyższych”.

Po dyskusji o wspólnych inicjatywach, dzieleniem się wypracowanych w bibliotekach dokumentach i doświadczeniach (np. przy audytach) przyszedł czas na zabranie głosu kolejny raz przez Aleksandrę Marciniak i jej koleżankę z biblioteki łódzkiej WSP - Paulinę Milewską. Przedstawiły bogatą działalność Sekcji bibliotek uczelni niepaństwowych przy Zarządzie Okręgu SBP w Łodzi, skupioną zarówno na kwestiach fachowych, jak i integracyjnych. Zorganizowały i spopularyzowały w 2011 roku już drugą edycję ogólnopolskiej akcji „Odjazdowy Bibliotekarz”. W zeszłorocznym łódzkim rajdzie rowerowym wzięło udział 100 uczestników (30 bibliotekarzy), a w tegorocznym ogólnopolskim było już 738 uczestników. Dla swoich członków (13 bibliotek niepublicznych szkół wyższych i 2 biblioteki państwowe w Sekcji) organizują spotkania tematyczne, jak choćby szkolenia: „Komunikacja z trudnym klientem” czy „Tworzenie materiałów promocyjnych w instytucjach nonprofit”. Prowadzą i przygotowują wiele inicjatyw popularyzujących czytelnictwo i kulturę. Na zakończenie wstępnie ustalono, że kolejna konferencja Sekcji odbędzie się ponownie w Łodzi, a jej organizacji podjęła się biblioteka Wyższej Szkoły Pedagogicznej, której kierownikiem jest Aleksandra Marciniak. Mamy więc nadzieję, iż w następnym roku dopiero będzie ciekawie.